Ucho Debussy’ego

Ucho van Gogha stało się ciekawe głównie dlatego, że zostało odcięte, ucho Debussy’ego przeciwnie, interesuje dlatego, że zostało na swoim miejscu. Alexandra Kieffer nie przygląda się muzyce od strony jej komponowania ani wykonywania. Interesuje ją muzyka jako przedmiot słuchania i słyszenia. Także kompozytor jest dla niej przede wszystkim słuchaczem.

Alexandra Kieffer, The Debussyist Ear: Listening, Representation and French Musical Modernism, “19th Century Music”, Spring 2015, s. 56–79. 

Kieffer konfrontuje poglądy estetyczne eksplikowane przez Debussy’ego ze sposobem odczytywania jego dzieła przez trzech jego wiernych entuzjastów: Pierre’a Lalo, Louisa Laloy i Paula Dukasa. W porównaniu tym zasadniczą rolę odgrywa także rozprawa Helmholtza o fizjologii zmysłów, której główną tezą jest brak organicznego połączenia między bodźcem a jego percepcją – łączą się one ze sobą na zasadzie znaku, nie muszą więc posiadać żadnych cech wspólnych. Kieffer pokazuje, że ta szeroko rozpowszechniona w Europie i popularna w Paryżu koncepcja przeniknęła do refleksji estetycznej, dając podstawy zarówno do impresjonistycznych, jak i symbolistycznych odczytań twórczości Debussy’ego.

Wśród krytyków twórczości Debussy’ego symbolistycznie odbierał jego twórczość Pierre Lalo, pisząc, że odczuwanie muzyki daje bezpośredni kontakt z naturą. Louis Laloy (podobnie z resztą, jak Paul Dukas) podkreślał analogię estetyki Debussy’ego do malarskiego impresjonizmu. Tak jak impresjonistów nie interesował przedmiot przedstawienia, ale sam sposób jego widzenia – sam znak, a nie to, co on oznacza – tak Debussy’ego interesuje nie to, co słyszy, ale to, jak słyszy. Innymi słowy, słuchając muzyki Debussy’ego, przysłuchujemy się samemu słuchaniu.

Autorka oddaje więc głos muzyce Debussy’ego, analizując Preludium „Les sons et les parfums tournent dans l’air du soir”, w którym kompozytor aluzyjnie przywołuje dźwięk waltorni i rytm walca. Muzyka preludium ukazuje nie tyle to, czemu przysłuchiwał się kompozytor, ale raczej to, w jaki sposób słyszał przywoływane w niej na zasadzie aluzji dźwięki.

Kieffer stara się więc zrozumieć po pierwsze sposób słuchania kompozytora, a po drugie sposób, w jaki słuchali jego utworów ich pierwsi odbiorcy. Ukazuje dokonujący się w kręgu Debussy’ego zwrot od romantycznego zasłuchania w głos wewnętrzny twórcy do zwrócenia uszu na zewnątrz i wsłuchiwania się w bogactwo dźwiękowe otaczającej go natury.

Alexandra Kieffer doktoryzowała się w Yale, wykłada w Rice University w Houston w Texasie. Zajmuje się badaniem wpływu postawy estetycznej Debussy’ego na kształtowanie się sposobów odczuwania i słuchania muzyki w kontekście rozwijającej się naukowej refleksji o ciele.

Autor: Paweł Siechowicz

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s