Così fan tutte: opera oparta na faktach

Polzonetti odnajduje prawdopodobne źródło dla konceptu leżącego u podstaw libretta Da Pontego, obnaża mechanizmy satyry uderzającej w pseudonaukową teorię magnetyzmu zwierzęcego i pokazuje, w jaki sposób opera Mozarta rezonuje z głośną sprawą romansu młodej żony wpływowego bankiera Guillaume’a Kornmana. 

Pierpaolo Polzonetti, Mesmerizing Adultery: “Così fan tutte” and the Kornman Scandal, „Cambridge Opera Journal”, t. 14, nr 3 (Listopad, 2002), s. 263-296.

Po pierwsze – skandal. Młoda żona zdradza męża z jego przyjacielem. Po drugie – obrońca niewiernej: Pierre Beaumarchais obnażający kulisy zdrady, która miała dokonać się za przyzwoleniem prawowitego małżonka. Guillaume Kornman i Guglielmo z libretta (w oryginale zapisywany z francuska jako Guilelmo). 

Po drugie – od Kornmana do Mozarta: (1) Beaumarchais występuje w obronie oskarżonej przez męża żony, (2) w tym samym czasie pracuje z Antoniem Salierim nad operą Tartare, (3) po przyjeździe Salieriego do Wiednia Da Ponte pisze dla niego libretto opery Axur, król Ormus, która przyniesie kompozytorowi angaż na cesarskim dworze, (4) Da Ponte pisze dla Salieriego kolejne libretto – Così fan tutte, (5) Mozart podejmuje projekt opery porzucony przez Salieriego. 

Wszystko to czyni prawdopodobnym następujący scenariusz: skandal Kornmana przeniknął do opery Mozarta za pośrednictwem Salieriego. 

I jeszcze jedno: Kornman był współzałożycielem francuskiego towarzystwa mesmerycznego skupionego wokół idei doktora Mesmera. Polzonetti pokazuje, w jaki sposób satyryczne ukazanie praktyk mesmerycznych w operze Da Pontego i Mozarta zapośredniczone jest w satyrach, które pojawiły się wcześniej w Paryżu w reakcji na odrzucenie teorii doktora Mesmera przez gremium naukowców. W satyrach tych seanse terapeutyczne mesmerystów przedstawiane były z niedwuznacznym podtekstem erotycznym, nieodzownym atrybutem kuracji opartej na teorii magnetyzmu zwierzęcego stał się magnes, a bieguny magnetyczne ciała, które według oryginalnej teorii miały się znajdować na nosie i stopach, przemieściły się w stronę czoła i sfer erogennych. Komiczny potencjał opery Mozarta w niejednym punkcie czerpie swoją siłę z tych właśnie satyr. 

Polzonetti przekonująco argumentuje za kluczowym znaczeniem sceny udawanego zatrucia dwóch fałszywych kochanków i ich równie fałszywej kuracji z finału pierwszego aktu. Trucizna przedstawiona tutaj jako jawny fałsz w drugim akcie stopniowo nabiera realnej siły. Gdy udawane uwodzenie zamienia się w prawdziwą chorobę miłosną, postaci z opery dostają nauczkę, że z miłością nie należy igrać. 

Opera Mozarta jako krytyka mesmeryzmu uderza także w rodzący się w owym czasie mieszczański dyskurs określający, jakie relacje seksualne są zdrowe, a jakie nie, który Michel Foucault w Historii seksualności interpretuje jako nową, ale równie represyjną technologię władzy. Określenie użyte przez adwokata Kermanna na potępienie jego żony „tak zrobiła Pani Kermann” zostaje wywrócone na opak i przewartościowane w najbardziej doniosłym punkcie opery – jej tytule i puencie „Tak czynią wszystkie”. 

Pierpaolo Polzonetti jest profesorem w University of California, Davis, specjalistą od opery i kultury XVIII wieku, a także laureatem licznych muzykologicznych nagród, wśród których wymienić można Lockwood Book Award za książkę Italian Opera in the Age of the American Revolution (2011), a także Einstein Award za opisywany w tym wpisie artykuł.

https://ucdavis.academia.edu/PierpaoloPolzonetti

Czytał: Paweł Siechowicz

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s